Savremena umetnost u SAD

U subotu, 16. decembra u 13 časova u Muzeju savremene umetnosti biće otvorena izložba „Savremena umetnost u SAD“ iz kolekcije Museum of American Art -Belgrade.

Izložba je organizovana u okviru projekta „Americans in Belgrade“ i može se pogledati do 13. januara 2007.

"Pre pedeset godina, u leto 1956, u Beogradu je održana prva velika izložba moderne američke umetnosti, pod nazivom: “Savremena umetnost u SAD”.

Bila je to putujuća izložba u organizaciji Muzeja moderne umetnosti u Njujorku (MoMA), koja je prethodno obišla više evropskih gradova.

Tako je tada i beogradska publika imala prilike da po prvi put vidi izbor moderne umetnosti “Novog sveta” iz kolekcije MoMA u oblasti slikarstva, skulpture, grafike, fotografije i arhitekture.

Pored sažetog pregleda modernog slikarstva u prethodnih pedeset godina, akcenat izložbe je bio na tada najnovijem i najradikalnijem slikarskom pravcu poznatom pod imenom “Apstraktni ekspresionizam”, a publici su predstavljeni ključni radovi njegovih najznačajnijih predstavnika: Gorkog, Poloka, Rotka, Madervela, Stila, De Kuniga, Klajna, Gotliba, itd.

Ovakva selekcija autora i ovaj izbor radova nikada kasnije nisu viđeni u Beogradu.

Pet godina potom (1961- 62) održana je, u organizaciji vladine agencije USIS, još jedna američka izložba, ovog puta samo izložba slikarstva, pod nazivom “Savremena američka umetnost”.

Osim u Beogradu, ta izložba je bila prikazana i u Skoplju, Zagrebu, Rijeci, Ljubljani i Mariboru.

Pored apstraktnih ekspresionista, koji su i ovoga puta činili najveći deo izložbe, doduše sa drugim izborom slika, Beograđani su po prvi put imali prilike da vide i radove Džaspera Džonsa i Roberta Raušenberga.

Obe izložbe, uprkos njihovom objektivnom značaju, ubrzo bivaju zaboravljene. O njima se više nije ni govorilo niti pisalo, tako da one nisu postale deo priče o razvoju beogradske umetničke scene. Izgleda kao da te dve izložbe nisu ostavile nikakvog traga u ovoj sredini.

"Americans in Belgrade" je pokušaj da se, kroz nekoliko izložbi slika i dokumentarnog materijala, filmskih projekcija i predavanja, podsetimo ne samo na ove dve izložbe već i na pojavu posleratnog modernizma kod nas, uključujući tu umetnost, arhitekturu, dizajn, film, modu i zabavnu muziku i, svakako, pojavu televizije.

Posleratni modernizam je, naravno, složeni fenomen koji se nastao u Americi i Zapadnoj Evropi nakon tragičnog iskustva II svetskog rata čiju je ideološku osnovu činio nacionalizam doveden do njegovih krajnjih konsekvenci. To je bio period posleratne obnove Evrope, ali i njene podele nakon razbuktavanja hladnog rata (gvozdena zavesa, Korejski rat), period ideoloških i rasnih tenzija u samoj Americi (makartizam, rasna diskriminacija), sovjetskih vojnih intervencija unutar Istočnog bloka, itd.

Tako su i mnoge kulturne inicijative (putujuće izložbe i koncerti, filmovi, časopisi, skupovi pisaca i sl.) direktno ili indirektno, imale svoju ulogu i bile tretirane unutar ovakvog političkog miljea.

Slučaj Jugoslavije je bio posebno zanimljiv pošto je to bila jedina socijalistička zemlja koja se (1948) distancirala od Istočnog bloka i, bar nezvanično, postala deo Zapadnog saveza odakle je dobijala vojnu i ekonomsku pomoć.

Tada unutar zemlje postepeno dolazi i do spuštanja ideoloških barijera, što vodi ka kulturnom otvaranju Jugoslavije prema Zapadu.

O tom otvaranju svedoči, na primer, rast uvoza zapadnih (američkih) filmova, koncerti džez muzike, putujuće izložbe itd. Na tom talasu je i izložba "Savremena umetnost u SAD" (“Modern Art in USA”) stigla u socijalistički Beograd nakon obilaska više zapadnih prestonica.

Ubrzo zatim održana je i velika putujuća izložba fotografija "Porodica čoveka" (“Family of Man”) u organizaciji Muzeja moderne umetnosti iz Njujorka, a nekoliko godina kasnije i već pomenuta izložba slika 33 autora, "Savremena američka umetnost” (“Vanguard American Art”).

Ove i druge putujuće američke izložbe koje su obilazile Evropu tih godina, već se danas vide prvenstveno kao aspekt hladnog rata, kada su ideje modernizma, individualizma i slobode izražavanja na Zapadu bile suprotstavljene socijalističkom realizmu, kolektivizmu i diktatu u umetnosti na Istoku.

Ne ulazeći u opravdanost ovakvog pristupa, čini se da bi iz današnje perspektive bilo zanimljivije razmotriti kakva je bila uloga ovih izložbi u uspostavljanju prvog zajedničkog kulturnog identiteta na tlu Evrope posle rata: identiteta zasnovanog na modernizmu, izraženom pre svega kroz apstraktnu umetnost, ali i kroz moderni dizajn i arhitekturu, balet, teatar, film… Identiteta zasnovanog na ideji o slobodi, progresu i saradnji, na napuštanju nacionalnih okvira, drugim rečima na internacionalizmu i na individualizmu."

Pored Muzeja savremene umetnosti u okviru manifestacije “Americans in Belgrade” izložba “Savremena umetnost u SAD” iz kolekcije Museum of American Art-Belgrade biće predstavljena od 18. decembra i u Galeriji SKC-.

Takođe u okviru manifestacije će u Muzeju savremene umetnosti 23. decembra u 12 časova na Ušću gospodin Porter McCray, kustos MoAA, održati predavanje na temu: “MoMA i Internacionalni program”.

Museum of American Art-Belgrade (MoAA) je obrazovna institucija u osnivanju čiji je cilj prikupljanje, čuvanje i izlaganje sećanja na izložbe moderne američke umetnosti održane u Beogradu sredinom prošlog veka.

U realizaciji ove izložbe učestvovali su i Branislav Dimitrijević, Mira Otašević, Bojana Andrić i Mileta Kečina.