Srbija lagano odumire

U Srbiji je u 2005. godini rođeno 72.180 dece, što u odnosu na prethodnu 2004. godinu predstavlja osetan pad – za oko šest hiljada živorođenih beba. Istovremeno, lane je broj umrlih povećan u odnosu na prethodnu godinu. Naime, u 2004. godini je umrlo 104.320 osoba, dok je u 2005. umrlo 106.770 ljudi.

Prirodan priraštaj, odnosno razlika između broja živorođene dece i umrlih lica, u 2005. godini je bio negativan i iznosio je 34.591 lice. Dakle, u Srbiji se prošle godine stanovništvo smanjilo za 34.591 građanina.

Po rečima Gordane Bjelobrk, načelnika Odeljenja za vitalnu statistiku Republičkog zavoda za statistiku, izveštaj o demografskim kretanjima u 2005. godini pravljen je po novoj metodologiji i preporuci Evropske unije i njenim standardima. Po ovoj metodologiji, kad je reč o deci rođenoj u inostranstvu uzimaju se u obradu samo podaci o deci čiji roditelji tamo borave do godinu dana, a ranije su obrađivani podaci o svoj deci bez obzira na dužinu boravka njihovih roditelja u inostranstvu. Primenom novih metoda dolazi se do podatka da je živorođene dece prošle godine, u odnosu na 2004, bilo manje za šest hiljada.

Nastavljaju se, po rečima Gordane Bjelobrk, negativni trendovi u demografiji. Dakle, broj živorođene dece opada, a broj umrlih se povećava. Stopa prirodnog priraštaja je negativna. U centralnoj Srbiji ona iznosi minus 4,6, dok je u Vojvodini čak minus 5,5.

U odnosu na 1994, u Srbiji je 2004, znači samo posle deset godina, bilo 230.000 stanovnika manje. Reklo bi se, čitav jedan grad. U 2004. godini, u 1.100 sela u Srbiji nije rođeno nijedno dete. To su, kako kaže naša sagovornica, „prazna sela”. U njima nema ko da rađa, niti da radi.

I, uopšte, cela Srbija se prazni. Žene su prihvatile navodno moderna shvatanja da ne treba da rađaju više od jednog deteta. Ljudi odlaze iz sela u gradove. Broj stanovnika gradova je rastao, ali i taj rast je polako zaustavljen. U Beogradu je 2005. godine stopa prirodnog priraštaja bila negativna – minus 2,8. Po proračunima i realnim predviđanjima, ukoliko stopa prirodnog priraštaja ostane na sadašnjem nivou, u Srbiji će 2032. godine biti samo 6.800.000 stanovnika.

Jedan od razloga što se „Srbija prazni” jeste i činjenica da je napuštaju mladi, školovani ljudi. To slabi radni potencijal Srbije. Odlaze mladi ljudi i žene koji su sposobni za rađanje, odnosno reprodukciju. U inostranstvu se, recimo, svake godine rodi oko pet hiljada malih Srba.

Prosečna starost naših ljudi koji su u inostranstvu iznosi 33 godine. U zemlji matici, međutim, prosečna starost stanovnika znatno je viša – 43,3 godine. Nažalost, podseća Gordana Bjelobrk, prilikom popisa stanovništva iz 2002. godine, utvrđeno je da osoba starijih od 65 godina ima više nego dece mlađe od 15 godina!

Još od 1989. godine u Vojvodini je broj umrlih lica veći od broja živorođene dece i prirodni priraštaj je negativan. U centralnoj Srbiji je takvo stanje od 1992. godine. U 2005. stopa prirodnog priraštaja iznosila je minus 4,6.

Kako se „prazni Srbija”? U Zaječarskom okrugu prirodni priraštaj takođe ima negativan predznak od minus 12,8. Najviša negativna stopa je u opštini Gadžin Han – minus 24,1. Zanimljivo je da jedino Pčinjski okrug ima pozitivnu stopu prirodnog priraštaja – 1,9. Najviša pozitivna stopa je u opštini Preševo – 12,6. I u opštini Bujanovac je pozitivna stopa koja iznosi 3,8.

Među etničkim zajednicama najveći prirodni priraštaj u proteklih deset godina zabeležen je kod Roma – u proseku se godišnje rađalo oko 2.500 dece, a umiralo oko 800 lica godišnje.

Demografska situacija, kako tvrdi Gordana Bjelobrk, jeste takva da su „zvona za uzbunu počela da zvone” još pre petnaest godina. Sada je „dvanaest sati i pet minuta” za definisanje državne strategije i politike u oblasti demografije.