Milo Đukanović nudi sve, Vojislav Koštunica vaga

Srbija, kao i do sada, ima volju da sa najvećom širinom i sa najboljim namerama izađe u susret svim pitanjima u interesu građana i Srbije i Crne Gore, a sve će to detaljno i strpljivo biti regulisano u razgovorima koji će uslediti. Ovo je bio „najkonkretniji” odgovor premijera Srbije Vojislava Koštunice na pitanja o državljanstvu, školovanju, lečenju, trgovini i svim ostalim koji se moraju postaviti posle crnogorskog referenduma, a koja su od neposrednog uticaja na život građana obe republike. Njegov kolega iz Crne Gore Milo Đukanović, pak, bio je znatno jasniji – on je još u referendumskoj kampanji obećao da će, osim izbornog prava, građani Srbije u svemu biti izjednačeni sa građanima Crne Gore, kao i do sada.

To stoji u Deklaraciji o odnosima sa Srbijom nakon sticanja nezavisnosti, koju je Vlada Crne Gore usvojila u aprilu, a kojom se precizira da Crna Gora građanima i pravnim licima iz Srbije garantuje pravo na svojinu na teritoriji Crne Gore, jednako kao i domaćim građanima (neke procene govore da državljani Srbije poseduju u Crnoj Gori između 25 i 30 hiljada kuća, stanova i vikendica), a studentima iz Srbije nastavak školovanja pod postojećim uslovima.

Ipak, kada Đukanović nudi građanima Srbije ulazak u Crnu Goru bez viza i slobodan protok robe i kapitala, on sigurno ima u vidu i činjenicu da je novac koji srpski turisti svake godine ostavljaju na crnogorskom primorju znatno veći od sume koju crnogorski turisti ostave, recimo, u banjama i na skijalištima Srbije. S druge strane, i Beograd bi trebalo da ima u vidu činjenicu da je srpska roba, naročito prehrambena, do sada imala dosta dobru prođu na crnogorskom tržištu.

Osiguranicima iz Srbije biće, kao i do sada, obezbeđeno pravo na zdravstvenu zaštitu, kao i isplata penzija onima koji ostvaruju ta prava u Crnoj Gori, i korišćenje prava iz boračko-invalidske zaštite. Crna Gora će, takođe, omogućiti građanima Srbije koji nameravaju da žive u Crnoj Gori pravo na izbor crnogorskog ili dvojnog državljanstva, a Vlada Crne Gore je izrazila spremnost da sa Vladom Srbije zaključi bilateralne sporazume o recipročnom važenju principa iz ove deklaracije.

Prema reakciji zvaničnika Vlade Srbije, ali i nekih političkih analitičara, bio je to klasičan „marketinški potez” crnogorske vlasti i Mila Đukanovića, ali i pokušaj da i u nezavisnoj državi zadrže sve pogodnosti iz državne zajednice. Đukanović je sada u prilici da dokaže da su mislili ozbiljno kada su sve ovo obećali. Osnovna prava i slobode svim građanima u Crnoj Gori, naravno, moraju da budu garantovana, ali da li će građani Srbije biti „domaći” ili stranci u Crnoj Gori verovatno će zavisiti od interesa Crne Gore (ili bar vlasti u Crnoj Gori), a ne od bilo čije dobre volje.

To ističu i pojedini zvaničnici u Beogradu (nezvanično, naravno, jer je Vlada Srbije više nego oprezna u reakcijama prvih nedelja po crnogorskom referendumu) kada kažu da Srbija sada mora vrlo pažljivo da izvaga korist i štetu od raznih mogućih opcija budućih odnosa Srbije i Crne Gore. U svakom slučaju, kako navode, sada sve zavisi od bilateralnih dogovora dve države. Predstavnici vlasti u Srbiji podsećaju šta znači državljanstvo – pravo na socijalnu i zdravstvenu zaštitu, izborno i sva druga prava. Sve to treba da se uredi, da se vidi, recimo, da li naš penzioni sistem to može da pokrije, kolika bi bila ušteda u republičkom budžetu ako bi neki crnogorski državljani izgubili pravo da ga koriste.

Kada je reč, recimo, o problemu studiranja (verovatno važnijem za građane Crne Gore, budući da je crnogorskih studenata u Srbiji sigurno znatno više nego srpskih ili srbijanskih u Crnoj Gori), još se ne zna šta će biti ni sa onima koji su započeli studiranje, mada je gotovo sigurno da se u njihovom statusu neće ništa promeniti. Poznato je i da Srbi iz susednih zemalja imaju specijalan status i mogu da se školuju pod istim uslovima kao i građani Srbije.

Usluge smeštaja i ishrane u Studentskom centru „Beograd” trenutno koristi oko 1.100 studenata iz Crne Gore koji su na budžetu Srbije, a beogradski mediji su prenosili procene da je na fakultetima i višim školama u Srbiji ukupno oko 10.000 Crnogoraca. Oni su do sada, kao i kolege iz Srbije, plaćali smeštaj u studentskim domovima prve kategorije od 700 do 1.134 dinara mesečno, a za ishranu su izdvajali 109 dinara dnevno. „Politika” je već pisala o tome da akademci–strani državljani ne mogu da stanuju u studentskim domovima, te da školarina za strance iznosi i do 3.000 evra (na Arhitektonskom fakultetu u Beogradu). Školarina za strance na beogradskom Pravnom fakultetu iznosi 1.500 evra, dok je za državljane Srbije 50.000 dinara.

Prema zvaničnim podacima Ministarstva prosvete i nauke Crne Gore, u Srbiji ima 950 budžetskih studenata iz Crne Gore. Naredne školske godine očekuje se da diplomira 630 studenata, što znači da će u Srbiji ostati svega 324 studenta . Naši izvori u Podgorici, međutim, govore da ih je oko 8.500 na univerzitetima Srbije. Na fakultetima u Crnoj Gori, prema nezvaničnim podacima, studira tek stotinak studenata iz Srbije, pretežno iz Novog Pazara i Prijepolja. Ipak, rektor Crnogorskog univerziteta prof. dr Ljubiša Stanković nedavno je ustvrdio da je isti broj budžetskih studenata iz Srbije koji se školuju na fakultetima u Crnoj Gori, kao što ih je iz Crne Gore u Srbiji.