Kan otkriva istočnu Evropu

Nakon desetak godina “otkrivanja” azijskog filma, ovogodišnje izdanje najznačajnije filmske smotre na svetu posvećuje značajnu pažnju jednom drugom kraju sveta - istočnoj Evropi, sa proslavljenim ruskim rediteljem Aleksandrom Sokurovim i njegovim sunarodnikom Andrejom Zvjagincevom, dobitnikom Zlatnog lava u Veneciji 2003. godine, Kristijanom Mundjuom iz Rumunije, zemlje čija je kinematografija bila otkriće prošlogodišnjeg kanskog festivala, mađarskim rediteljem i scenaristom Bela Tarom i srpskim rediteljem Emirom Kusturicom.

Ovogodišnji program pokazuje nastojanje organizatora da pronađe ravnotežu između najvećih rediteljskih zvezda i novih talenata.

Među kanskim “veteranima” u konkurenciji za Zlatnu palmu su Kusturica, braća Koen, Kventin Tarantino, Gas Van Sant i Kar Vaj.

Kusturica će se predstaviti filmom “Zavet”, tačno 12 godina posle druge Zlatne palme koju je dobio za “Podzemlje”, a tri godine posle poslednjeg pojavljivanja u takmičarskom programu sa fimom “Život je čudo”.

Za srpskog reditelja ovaj festival ima posebno značenje - svet je za njega saznao zahvaljujući Zlatnoj palmi 1985. godine za film “Otac na službenom putu”, da bi potom postao jedan od autora sa najviše nagrađivanih filmova i predsednik žirija 2005. godine.

Ovogodišnjim žirijem predsedava britanski reditelj Stiven Frirs, a među članovima žirija je i turski pisac Orhan Pamuk, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 2006. godine.

Van konkurencije će, između ostalih, premijerno biti prikazan film “Sicko” o zdravstvenom sistemu SAD, u režiji Majkla Mura, dobitnika Zlatne palme za “Farenhajt 9/11”, novi film Stivena Soderberga (“Oceans 13”) i Majkla Vinterbotoma “Moćno srce”, inspirisan ubistvom američkog novinara Danijela Perla u Pakistanu 2002. godine, sa Anđelinom Žoli u ulozi njegove supruge.

Obaveznom glamuru Crvenog tepiha, na kojem se odvija tradicionalan defile zvezda, doprineće posebno premijera Sodebergovog filma koji okuplja niz zvezda, među kojima su Bred Pit, Džozrdž Kluni, Džulija Roberts, Ketrin Zita Džons, Met Dejmon i Al Paćino.

Iako se festival ove godine odvija u znaku 60-godišnjice, predsednik festivala Žil Žakob nije hteo da mu da komemorativan karakter. Jubilej će biti obeležen specijalnim omnibusom trominutnih ostvarenja više od 30 poznatih svetskih reditelja.

Istorija “Zlatne palme” je istorija filmova koji su obeležili 20. vek - od “Trećeg čoveka” Orsona Velsa, koji je dobio ovo priznanje 1949. godine, preko filmova “Dolče vita” Federika Felinija, “Taksiste” Martina Skorsezea iz 1976. godine ili “Apokalipse danas” Fransisa Forda Kopole iz 1979. godine.

Festival, čije je prvo izdanje bilo 1946. godine, iako ga je još 1939. najavio počasni predsednik Luj Limijer, rođen je iz ideje da se posle Drugog svetskog rata napravi međunarodni festival koji će biti konkurent venecijanskom, koji je dugo povezivan sa Musolinijevim režimom.

Politika nije izostala ni na Kroazeti. U vreme hladnog rata Rusi su bojkotovali festival kao proamerički, a SAD su ga kritikovale kao “prokomunistički”.

Diplomatski pritisci i pokušaji cenzure deo su istorije Kana - od pokušaja cenzure filma “Hirošima, ljubavi moja”, snimljenog po scenariju književnice Margaret Diras, preko filma “Čovek od mramora” Andžeja Vajde, koji je tajno iznet iz Poljske 1981. godine, do današnje napetosti u odnosima s Kinom.

Kanski festival je ne samo smotra umetničkih dostignuća, već i najveća filmska pijaca na svetu, mesto na kojem se potroši oko milijardu dolara za kupovinu novih filmova - gotovo dvostoruko više nego kod najozbiljnijeg konkurenta, Američkog filmskog marketa (AMF), koji se održava svakog oktobra u Los Anđelesu.

Ovde se svake godine okupi oko 10.000 distributera i producenata koji nastoje da kupe oko 4.000 filmova, koliko je, u proseku, izloženo na prodaju.